* چگونگي مقابله با جوسازي ها

اخبار ناموثق همواره اذهان برخي مردم را دچار تشويش مي گرداند و لذا با اطلاع رساني به موقع مي توان با اين جوسازيها مقابله كرد. ايشان در نامه به مالك اشتر يادآور مي شوند كه: هر گاه رعيت بر تو بدگمان گردد، عذر خويش را آشكارا با آنان در ميان گذار. با اين كار از بدگماني نجاتشان ده كه اين كار رياضتي براي خودسازي توست و اين پوزش خواهي تو آنان را به حق وامي دارد(4).

عدم آگاهي و ناداني نسبت به يك موضوع همواره موجب مي شود تا شايعات دهان به دهان منتشر شود. امير مؤمنان علي(ع) در بخش ديگري از نهج البلاغه به اين موضوع كه «اي مردم چراغ دل را از نور گفتار گوينده با عمل روشن سازيد و ظرف هاي جان را از آب زلال چشمه هايي كه از آلودگي ها پاك است پر نماييد» مي فرمايند: اي بندگان خدا به ناداني هاي خود تكيه نكنيد و تسليم هواي نفس خويش نباشيد كه چنين كسي بر لبه پرتگاه قرار دارد و بار سنگين هلاكت و فساد را بر دوش مي كشد و از جايي به جاي ديگر مي برد تا آنچه را ناچسب است بچسباند و آنچه را كه دور نمي نمايد نزديك جلوه دهد.(5)

حضرت در پاسخ به اتهاماتي كه در اذهان عمومي در خصوص كشته شدن عثمان ايجاد شده بود نيز با اطلاع رساني شفاف چنين بيان مي كند: اينك من از جريان عثمان چنان آگاهتان كنم كه شنيدن و ديدنش همانند باشد. واقعيت اين بود كه مردم به انتقاد از او برخاستند آنچنان كه از مهاجران من تنها كسي بودم كه در واداشتن او به جلب رضايت مردم مي كوشيدم و كمتر به انتقاداتش زبان مي كوشيدم.(6)

* رعايت اصول اخلاقي در اطلاع رساني

برخي از خبرنگاران اصول اخلاقي را در نقل اخبار رعايت نمي كنند و علاوه بر نقد عملكرد يك مدير به نقد شخصيتي او مي پردازند كه اين امر شايسته نيست و نوعي عيب جويي از افراد محسوب مي شود. اين موضوع متأسفانه در نقدهاي ورزشي رسانه ها و به ويژه مطبوعات زرد بسيار مشاهده مي شود.

جا دارد اين فرمايش امام علي(ع) كه حضرت خطاب به يكي از مديران خود ابراز نموده اند را خبرنگاران به عنوان مديران افكار عمومي مدنظر داشته باشند.

- از رعيت آنان را كه عيب جوترند از خود دور كن زيرا مردم عيوبي دارند كه رهبر امت در پنهان داشتن آن از همه سزاوارتر است مبادا آنچه بر تو پنهان است آشكار گرداني و آنچه هويداست بپوشاني.(7)

* حفظ اسرار و اخبار محرمانه

نقل بسياري از اخبار به مصلحت جامعه و افكار عمومي نيست اگر چه به همين بهانه بسياري از اخبار قابل انتشار نيز وزنه محرمانه يافته و اطلاع رساني نمي شود اما حقيقتاً هر جامعه اي براي حفظ ثبات و امنيت خود مي تواند از انتشار عمومي بعضي از اخبار جلوگيري نموده و صرفاً آن را در اختيار برخي تصميم گيرندگان قرار دهد.

حضرت در خطبه 174 مي فرمايند:

به خدا سوگند اگر بخواهم خبر دهم كه هر يك از شما راه آمد و شدش كجاست و هم از تمامت شؤونش. اما نگرانيم همه اين است كه در مورد من به رسول خدا(ص) كافر شويد. بدانيد كه آن همه را به ياراني رازدار و مورد اطمينان مي سپارم.

آن حضرت در بخش ديگري خطاب به مديران مي فرمايند:

در كار دبيران خويش بيانديش و سرنوشت جريانهايت را به بهترينشان بسپار. فرمان نامه هاي محرمانه ات را كه بازگوي سياست و اسرار توست به جامع ترين شان واگذار كه برخوردار از شايسته ترين خوي و خصلتهاست. كسي كه گرامي داشت تو چنان گستاخش نكند كه در حضور جمع با تو از در مخالفت درآيد.(8)

آن حضرت در ادامه تأكيد مي نمايد: مبادا در گزينش نويسندگان بر تيزهوشي و اطمينان شخصي و خوش باوري خود تكيه كني زيرا افراد زيرك با ظاهرسازي و خوش خدمتي نظر زمامداران را به خود جلب مي نمايند.

* تأثيرگذاري بر افكار عمومي

آنچه در خطب و حكمت ها و كلمات نهج البلاغه مشاهده مي شود بهره گيري از امثال وحكم بسيار براي تبيين موضوعات مختلف مي باشد و حضرت بدين وسيله تلاش نموده تا در مخاطبان خويش اثرپذيري لازم را ايجاد كند. به عنوان مثال حضرت از كوفيان چنين گلايه مي كند «وقتي در تابستان فرمان حركت به سوي دشمن مي دهم مي گوييد هوا گرم است مهلت ده تا سوز گرما بگذرد و آنگاه كه در زمستان فرمان جنگ مي دهم مي گوييد هوا خيلي سرد است بگذار سرما برود.(9)

ايشان در ادامه با تشبيه آنان به مردنمايان نامرد! و كودك صفتان بي خرد كه عقل هايشان بر عروسان پرده نشين شباهت دارد سعي در برانگيختن احساسات غفلت زده مردم آن سامان دارد.

يا حضرت در خطبه ديگري ارزش زمامداري جامعه گرفتار فتنه را به پايين ترين حد نزول داده و مي فرمايند: اين گونه زمامداري چون آبي بدمزه و لقمه اي گلوگير است و آن كس كه ميوه را كال و نارس بچيند مانند كشاورزي است كه در زمين ديگري بكارد.(10)

و همچنين است كه حضرت هشدارهاي خود را خطاب به كوفيان و مسلط شدن بني اميه بر آنان چنين بيان مي كند:

«پس آن روز كه بر شما دست يابند جز تعداد اندكي از شما باقي نگذارند مانند باقيمانده غذايي اندك در ته ديگ يا دانه هاي غذاي چسبيده در اطراف ظرف.(11)

منابع

1- خطبه 147

2- حكمت 94

3- نامه 53

4-همان منبع

5- خطبه 105

6- نامه 1

7- نامه 53

8- همان نامه

9- خطبه 27

10- خطبه 5

11- خطبه 108

                                               تدوين و نگارش :  علي هاشمي